Мақала Verba Mayr сауықтыру орталығымен бірлесіп жазылған
Инсулинге төзімділік — бұл не және ол салмаққа қалай әсер етеді
Медицинада, кез келген саладағыдай, «сәнді» тақырыптар бар, және соңғы уақытта көп еске алынатын диагноздардың
бірі —
инсулинге төзімділік.
Оны артық салмақпен, II типті қант диабеті мен басқа асқынулардың жоғары даму қаупімен, арықтау кезіндегі қиындықтармен, сонымер қатар басқа да көптеген жағымсыз және тіпті қорқынышты салдарлармен байланыстырады.
Бұл диагнозға қалай күдіктенуге болады және егер ағза қарсылық көрсетсе, қалай арықтауға болады?
Оны артық салмақпен, II типті қант диабеті мен басқа асқынулардың жоғары даму қаупімен, арықтау кезіндегі қиындықтармен, сонымер қатар басқа да көптеген жағымсыз және тіпті қорқынышты салдарлармен байланыстырады.
Бұл диагнозға қалай күдіктенуге болады және егер ағза қарсылық көрсетсе, қалай арықтауға болады?
Инсулинге төзімділік дегеніміз не?
Инсулин — ағзамыздағы ұйқы безі өндіретін ең маңызды гормондардың бірі, және оның ең маңызды міндеті — мүшелер мен
тіндерге энергия әкелу. Ол тағамнан алынған глюкозаның «есігін» ашып, оның ішке кіруіне және жасуша өмір сүретін
көптеген биохимиялық реакциялардағы отын рөлін атқаруына мүмкіндік беретін кілт ретінде жұмыс істейді.
Инсулинге төзімділік кезінде инсулин рецепторы түріндегі «құлып» жұмыс істемейді — ол өз кілтіне жауап бермейді.
Бұл ретте:
Бұл ретте:
1
Аш жасушалар өз функцияларын сапалы орындай алмайды;
2
Глюкоза жасушаларға өте алмайды және оның қандағы мөлшері артады;
3
Ұйқы безі қандағы қант деңгейін сәтсіз төмендетуге тырысып, онан сайын үлкен көлемде инсулин өндіруді
жалғастырады.
Неліктен бұлай болады?
Инсулинге төзімділіктің келесі даму жолдары жиі көрсетіледі:
1
Дұрыс тамақтанбау және глюкозаның қанға шамадан тыс түсуі кезінде адамда рецепторларды шамадан тыс белсендіретін
инсулиннің тұрақты жоғары деңгейі бақыланады. Мұндай сигналдарға уақытында жауап бере алмай, ағза «құлағын
жабуға»
тырысады және жасушалардың сезімталдығын төмендетеді;
2
Артық салмақ болған кезде майлы тін эндокриндік орган ретінде әрекет етеді және жасушалардың инсулинге
сезімталдығына
теріс әсер ететін заттарды синтездейді;
3
Генетикалық бейімділікке байланысты адам бастапқыда инсулинге сезімталдығы төмен рецепторларға ие болуы мүмкін.
Инсулинге төзімділіктің даму процесі
Генетикалық факторлар
Тамақтану және
өмір салты
өмір салты
Дәрілер
Гормоналдық факторлар
ИНСУЛИНГЕ ТӨЗІМДІЛІК
Жасушалар инсулинге жауап бермейді, сондықтан глюкозаны сіңірмейді
Семіздік
2-типті қант
диабеті
диабеті
Атеросклероз
Гипертония
Инсулинге төзімділік салмаққа қалай әсер етеді?
Инсулиннің көптеген керемет қасиеттері бар: ол аштықты басады және тәбетті төмендетеді, ақуыз синтезіне қатысады
және
бұлшықет құрылысына көмектеседі, бауырға глюкозаны ыңғайлы энергетикалық гликоген отыны ретінде сақтауға
көмектеседі.
Сонымен қатар, инсулин күзетші ретінде май қорын отын ретінде пайдалануға жол бермейді және бауырдағы бос май қышқылдарының синтезін арттырады, бұл глюкозаның жоғары деңгейімен бірге бауыр жасушаларының — гепатоциттердің зақымдалуына әкеледі, 2-типті қант диабеті мен кенеттен өлім қаупін арттырады. Инсулинге төзімділік жағдайында және глюкозаның көп мөлшері түскенде бауыр мен басқа ішкі мүшелердің ішінде және айналасында қауіпті висцеральды май түзіледі. Ол жүрек-қан тамырлары аурулары, қатерлі ісік және қант диабеті қаупін арттырады.
Инсулинге төзімділігі бар адамға арықтау өте қиын болады — энергия алмайтын жасушалардың ең күшті ынталандырылмаған аштығы тоңазытқышқа апарады, ал қандағы глюкозаның артық мөлшері ең қауіпті жерлерде сақталады және сол жерде-ақ қалуға тырысады.
Тұйық шеңбер қалыптасады: артық салмақ инсулинге төзімділіктің дамуын қоздырады, ал ол өз кезегінде салмақ қосуды тудырады. Кейде оны үзу өте қиын.
Сонымен қатар, инсулин күзетші ретінде май қорын отын ретінде пайдалануға жол бермейді және бауырдағы бос май қышқылдарының синтезін арттырады, бұл глюкозаның жоғары деңгейімен бірге бауыр жасушаларының — гепатоциттердің зақымдалуына әкеледі, 2-типті қант диабеті мен кенеттен өлім қаупін арттырады. Инсулинге төзімділік жағдайында және глюкозаның көп мөлшері түскенде бауыр мен басқа ішкі мүшелердің ішінде және айналасында қауіпті висцеральды май түзіледі. Ол жүрек-қан тамырлары аурулары, қатерлі ісік және қант диабеті қаупін арттырады.
Инсулинге төзімділігі бар адамға арықтау өте қиын болады — энергия алмайтын жасушалардың ең күшті ынталандырылмаған аштығы тоңазытқышқа апарады, ал қандағы глюкозаның артық мөлшері ең қауіпті жерлерде сақталады және сол жерде-ақ қалуға тырысады.
Тұйық шеңбер қалыптасады: артық салмақ инсулинге төзімділіктің дамуын қоздырады, ал ол өз кезегінде салмақ қосуды тудырады. Кейде оны үзу өте қиын.
Инсулинге төзімділікке қалай күдіктенуге болады?
Егер сіз өзіңізде тізімнен бір немесе одан да көп симптомдарды тапсаңыз, бұл күйді уақтылы емдеуді бастау үшін
чек-аптан
өтіп, дәрігерге бару ұсынылады:
1
Тәбеттің жоғарылауы, қанықтылық сезімінің болмауы;
2
Бел шеңберінің ұлғаюы әйелдерде 80 см-ден, ал еркектерде 94 см-ден асады;
3
Қандағы глюкоза мен триглицеридтер деңгейінің жоғарылауы;
4
Дене салмағының айтарлықтай өсуі;
5
Қара акантоз — қатпарлар мен үйкеліс орындарында, тізелерде, шынтақтарда, қолтықтарда терінің қараюы;
6
Терідегі ісіктер — папилломалар, кератомалар, гемангиомалар;
7
Созылмалы шаршағандық, тамақтанғаннан кейін ұйқышылдық;
8
Ашушаңдық, құбылмалы көңіл-күй;
9
Миоманың, эндометриоздың, поликистозды аналық без синдромының болуы;
10
Бас айналу;
11
Көру қабілетінің нашарлауы.
Өкінішке қарай, кейде инсулинге төзімділіктің айқын көрінісі жоқ болып, ауру жасырын өтіп, диспансерлеу кезінде
жағымсыз
тосын сый ретінде анықталады.
Инсулинге төзімділікті қалай емдеу қажет?
1
Салмақ пен тамақтану рационын қалыпқа келтіріңіз
Бұл тармақты орындамай, жасушалардың инсулинге сезімталдығын қалпына келтіру мүмкін емес.
Біріншіден, ұйқы безін күшейтілген режимде жұмыс істететін өнімдерді — жеңіл сіңірілетін көмірсуларды (ақ ұн, крахмал, бал, қант, шәрбаттар, кондитерлік өнімдер және т.б.), жартылай фабрикаттарды, фаст-фудты, «сұйық калорияларды» (қантты газдалған сусындар, шырындар, алкоголь, энергетиктер) алып тастау қажет.
Екіншіден, калория тапшылығы бар рационды қалыптастыру қажет, бұл ағзаға аштықтың жедел жағдайына түспей, майлы тіннің жинақталған қорларын біртіндеп пайдалануға мүмкіндік береді. Зерттеулерге сәйкес, тәулігіне 400 калория тапшылығы әйелдерге 20 апта ішінде орта есеппен 12 кг жоғалтуға және ең қауіпті висцеральды майдың мөлшерін 25 %-ке азайтуға көмектеседі. 1
Диетаның бастапқы кезеңдерінде тамақтану рационын өзгерту кезінде аштықты жеңуге көмектесу үшін кешенді терапияда құрамында дәрігер семаглутидке негізделген препаратты тағайындай алады. Глюкагон тәрізді пептид-1 (ГТП-1) рецепторларына әсер ете отырып, бұл препарат асқазаннан тағамның эвакуациясын баяулатады, қанықтылық пен толыққандық сезімін ұзартады, сондай-ақ май массасының төмендеуіне ықпал етеді.
Бұл калория тапшылығын ұзақ уақыт бойы сақтау үшін ғана емес, сонымен қатар қандағы инсулин деңгейінің төмендеуіне мүмкіндік беретін тамақтану арасында 3-4 сағат бойы «таза» тіскебасарсыз аралықтарды жеңілірек сақтау үшін өте маңызды. Сонымен қатар, семаглутидті қолдану 16/8 аралық ашығу режиміне жайлы ауысуға көмектеседі, онда ағзада рецепторлардың сезімталдығын қалпына келтіруге ықпал ететін тамақсыз ұзақ түнгі алшақтық бар.
Бұл тармақты орындамай, жасушалардың инсулинге сезімталдығын қалпына келтіру мүмкін емес.
Біріншіден, ұйқы безін күшейтілген режимде жұмыс істететін өнімдерді — жеңіл сіңірілетін көмірсуларды (ақ ұн, крахмал, бал, қант, шәрбаттар, кондитерлік өнімдер және т.б.), жартылай фабрикаттарды, фаст-фудты, «сұйық калорияларды» (қантты газдалған сусындар, шырындар, алкоголь, энергетиктер) алып тастау қажет.
Екіншіден, калория тапшылығы бар рационды қалыптастыру қажет, бұл ағзаға аштықтың жедел жағдайына түспей, майлы тіннің жинақталған қорларын біртіндеп пайдалануға мүмкіндік береді. Зерттеулерге сәйкес, тәулігіне 400 калория тапшылығы әйелдерге 20 апта ішінде орта есеппен 12 кг жоғалтуға және ең қауіпті висцеральды майдың мөлшерін 25 %-ке азайтуға көмектеседі. 1
Диетаның бастапқы кезеңдерінде тамақтану рационын өзгерту кезінде аштықты жеңуге көмектесу үшін кешенді терапияда құрамында дәрігер семаглутидке негізделген препаратты тағайындай алады. Глюкагон тәрізді пептид-1 (ГТП-1) рецепторларына әсер ете отырып, бұл препарат асқазаннан тағамның эвакуациясын баяулатады, қанықтылық пен толыққандық сезімін ұзартады, сондай-ақ май массасының төмендеуіне ықпал етеді.
Бұл калория тапшылығын ұзақ уақыт бойы сақтау үшін ғана емес, сонымен қатар қандағы инсулин деңгейінің төмендеуіне мүмкіндік беретін тамақтану арасында 3-4 сағат бойы «таза» тіскебасарсыз аралықтарды жеңілірек сақтау үшін өте маңызды. Сонымен қатар, семаглутидті қолдану 16/8 аралық ашығу режиміне жайлы ауысуға көмектеседі, онда ағзада рецепторлардың сезімталдығын қалпына келтіруге ықпал ететін тамақсыз ұзақ түнгі алшақтық бар.
Сондай-ақ, инсулинге төзімділік жағдайында метформинді тағайындауға болады. Бұл препарат ішекте глюкозаның
сіңірілуін
және оның бауырда синтезін төмендетеді, сонымен қатар тіндердің инсулинге сезімталдығын арттырады, бірақ арықтау
жылдамдығы мен сапасына аз әсер етеді.
Диетада крахмалсыз көкөністер мен шөптердің көп мөлшерімен майсыз ақуызға (ет, балық, теңіз өнімдері, бұршақ дақылдары), жаңғақтар мен майлардан алынған өсімдік майларына, сондай-ақ гликемиялық индексі (тағамдағы көмірсулардың глюкоза деңгейіне әсер ету көрсеткіші) төмен дәнді дақылдарға ерекше көңіл аударылады.
Диетада крахмалсыз көкөністер мен шөптердің көп мөлшерімен майсыз ақуызға (ет, балық, теңіз өнімдері, бұршақ дақылдары), жаңғақтар мен майлардан алынған өсімдік майларына, сондай-ақ гликемиялық индексі (тағамдағы көмірсулардың глюкоза деңгейіне әсер ету көрсеткіші) төмен дәнді дақылдарға ерекше көңіл аударылады.
2
Физикалық белсенділіктің артуы
Кардио және күштік жаттығулар бұлшықеттердегі гликоген шығынын арттырады, ол қан глюкозасы арқылы қалпына келеді. Бұл жағдайда қант деңгейі төмендеп қана қоймай, тіндердің инсулинге сезімталдығы да артады.
Аптасына кемінде 3 рет жаттығу жасаған жөн, бірақ ең көп калория шығынын серуендеу, үй шаруасы, балалармен белсенді ойындар сияқты күнделікті тұрмыстық белсенділік әкелетінін есте ұстаған жөн. Сондықтан өмірдің барлық аспектілеріне көбірек қозғалыс енгізу және калория шығынын арттырудың әрбір қосымша мүмкіндігін іздеу маңызды.
Кардио және күштік жаттығулар бұлшықеттердегі гликоген шығынын арттырады, ол қан глюкозасы арқылы қалпына келеді. Бұл жағдайда қант деңгейі төмендеп қана қоймай, тіндердің инсулинге сезімталдығы да артады.
Аптасына кемінде 3 рет жаттығу жасаған жөн, бірақ ең көп калория шығынын серуендеу, үй шаруасы, балалармен белсенді ойындар сияқты күнделікті тұрмыстық белсенділік әкелетінін есте ұстаған жөн. Сондықтан өмірдің барлық аспектілеріне көбірек қозғалыс енгізу және калория шығынын арттырудың әрбір қосымша мүмкіндігін іздеу маңызды.
Инсулинге төзімділіктің дамуына не себеп болуы мүмкін?
Жасушалардың инсулинге сезімталдығына көптеген себептер әсер етеді:
Шындығында, ешкім инсулинге төзімділіктен қауіпсіздендірілген емес. Жақсы жаңалық — бұл күй қайтымды. Егер сіз
салмақты
дәйекті түрде азайтып, дұрыс тамақтану әдеттерін дамытып, өзіңізге көбірек көңіл бөлсеңіз, онда ағзаңыздың қалыпқа
келуіне шынымен көмектесуге болады.
Источники
Салмақты жоғалту туралы қосымша мақалаларды оқыңыз