Мақала Verba Mayr сауықтыру орталығымен бірлесіп жазылған
Іштен қалай арылуға болады
Қолданыстағы диеталар мен жаттығулардың көптігіне қарамастан, көптеген адамдар үшін ең проблемалы орындардың бірі — іш.
Неліктен бел көлемін азайту соншалықты қиын және бұл сұрақ денсаулыққа қаншалықты байланысты?
ДДҰ мен Денсаулық сақтау министрлігі эстетикалық себептермен арықтағысы келетіндердің ойлары медициналық тұрғыдан да дұрыс екенін растайды: әйелдерде бел шеңбері 80 см-ден асуы, ал еркектерде 94 см-ден асуы жүрек-қан тамырлары аурулары, инсульт, көмірсулар алмасуының бұзылуы және қант диабеті, сондай-ақ онкологияның даму қаупімен байланысты.
ДДҰ мен Денсаулық сақтау министрлігі эстетикалық себептермен арықтағысы келетіндердің ойлары медициналық тұрғыдан да дұрыс екенін растайды: әйелдерде бел шеңбері 80 см-ден асуы, ал еркектерде 94 см-ден асуы жүрек-қан тамырлары аурулары, инсульт, көмірсулар алмасуының бұзылуы және қант диабеті, сондай-ақ онкологияның даму қаупімен байланысты.
Іш неден тұрады?
Бойы мен салмағы бірдей екі адамда сыртқы түрі қатты ерекшеленуі мүмкін және бұл жерде ағза артық майды сақтауды жөн
көретін орын басты рөл атқарады.
Егер іштің ішіне қарасақ, мыналарды көруге болады:
Егер іштің ішіне қарасақ, мыналарды көруге болады:
1
Май қыртыстарының тері астындағы орналасуы салыстырмалы түрде жақсы нұсқа болып табылады, ол сыртқы түрді нашарлатады,
бірақ зат алмасуға азырақ әсер етеді.
2
Ішкі мүшелердің (бауыр, ішек, ұйқы безі, асқазан, бүйрек және тіпті жүрек) айналасында май қыртысы орналасады. Мұндай
май висцеральды, орталық немесе абдоминальдық деп аталады және ол денсаулыққа ең қауіпті болып саналады.
Екі нұсқа да қатар жүруі мүмкін. Әдетте, адамда тері астындағы май неғұрлым көп болса, висцеральды май соғұрлым көп
болады, бірақ кейде абдоминальдық семіздіктің жоғары деңгейі визуалды сұңғақтықпен кездеседі.
Висцеральды ішті қалай жеңуге болады?
1
Тамақтануыңызбен айналысыңыз
Май қыртыстарының типіне қарамастан, артық салмақ, ең алдымен, тамақпен бірге келетін және күні бойы жұмсалатын энергия
тепе-теңдігінің бұзылуымен байланысты. Сондықтан калориялылығы шектеулі диетаны ұстану артық салмағы бар адамдар үшін
соншама тиімді жұмыс істейді.
Зерттеулердің біріне сәйкес1, рацион калориялылығының 5 апта бойы 400 ккал-ға төмендеуі физикалық белсенділіктің қарқындылығына қарамастан, висцеральды майдың мөлшерін 25 %-ға төмендетуі мүмкін. Сонымен қатар, пайдалы майлардың көп мөлшері бар төмен көмірсутекті диета майларды шектейтін және көмірсулардың мөлшері көп диетаға қарағанда белдегі қосымша сантиметрлерді тезірек жеңуге көмектеседі.
Қосымша әсер үшін рациондағы ақуыздың үлесін дене салмағының әр килограммына 1,3 граммға дейін арттыруға болады, бұл тамақтанғаннан кейін тоқ болу уақытын арттырып қана қоймайды, сонымен қатар арықтау процесінде висцеральды майдың жоғалуын арттырады.
Зерттеулердің біріне сәйкес1, рацион калориялылығының 5 апта бойы 400 ккал-ға төмендеуі физикалық белсенділіктің қарқындылығына қарамастан, висцеральды майдың мөлшерін 25 %-ға төмендетуі мүмкін. Сонымен қатар, пайдалы майлардың көп мөлшері бар төмен көмірсутекті диета майларды шектейтін және көмірсулардың мөлшері көп диетаға қарағанда белдегі қосымша сантиметрлерді тезірек жеңуге көмектеседі.
Қосымша әсер үшін рациондағы ақуыздың үлесін дене салмағының әр килограммына 1,3 граммға дейін арттыруға болады, бұл тамақтанғаннан кейін тоқ болу уақытын арттырып қана қоймайды, сонымен қатар арықтау процесінде висцеральды майдың жоғалуын арттырады.
2
Калория шығынын ұлғайтыңыз — спортпен айналысыңыз
Тіпті ғалымдар висцеральды майды жағу үшін не жақсы — кардио немесе күш жаттығулары — екенін әлі келіскен жоқ, бірақ
зерттеулер мета-талдауларынан2 кез келген спорт абдоминальдық семіздікті жеңу мүмкіндігін арттырады деген қорытынды
жасауға болады.
Егер сіз кардиожаттығуларды ұнататын болсаңыз, буындар мен жүрек-қан тамырларына төндіретін қаупіне байланысты дене салмағы өте жоғары адамдарға секіру және қарқынды жүгіру ұсынылмайтынын есте ұстаған жөн. Бұл жағдайда жылдам жүруді, жүзуді немесе велосипед тебуді таңдаған дұрыс.
Сондай-ақ, висцеральды майды жағу үшін ЖҚАЖ — жаттығу залындағы уақытты қысқартатын жоғары қарқынды аралық жаттығуларды және демалу кезінде калорияларды жағуды одан әрі арттыратын қосымша салмақпен жаттығуларын қолдануға болады.
Аптасына кемінде 3 рет жаттығу жасау, қарқындылықты біртіндеп арттыру, жаттығу техникасын қадағалау және ағзаның физикалық белсенділікке бейімделуіне және тиімділіктің төмендеуіне жол бермеу үшін жаттығуларды мезгіл-мезгіл өзгерту маңызды.
Егер сіз кардиожаттығуларды ұнататын болсаңыз, буындар мен жүрек-қан тамырларына төндіретін қаупіне байланысты дене салмағы өте жоғары адамдарға секіру және қарқынды жүгіру ұсынылмайтынын есте ұстаған жөн. Бұл жағдайда жылдам жүруді, жүзуді немесе велосипед тебуді таңдаған дұрыс.
Сондай-ақ, висцеральды майды жағу үшін ЖҚАЖ — жаттығу залындағы уақытты қысқартатын жоғары қарқынды аралық жаттығуларды және демалу кезінде калорияларды жағуды одан әрі арттыратын қосымша салмақпен жаттығуларын қолдануға болады.
Аптасына кемінде 3 рет жаттығу жасау, қарқындылықты біртіндеп арттыру, жаттығу техникасын қадағалау және ағзаның физикалық белсенділікке бейімделуіне және тиімділіктің төмендеуіне жол бермеу үшін жаттығуларды мезгіл-мезгіл өзгерту маңызды.
Неліктен висцеральды іштен құтылу қиын?
Өкінішке қарай, абдоминальдық семіздіктің ерекшеліктеріне байланысты арықтау көбінесе қосымша аштықтың жоғары деңгейімен
және қанағаттану сезімімен проблемалардың болуынан қиындайды.
Май жасушалары лептин қанықтыру гормонын шығарады. Олардың саны неғұрлым көп болса, бұл гормонның деңгейі соғұрлым жоғары болады, бұл біздің ағзамызға тамақ қажет емес, біз тойғанымызды білдіреді.
Алайда, көбінесе артық тамақтану проблемалары физиологиялық «қалыпты» аштық саласында ғана емес, сонымен қатар психология, эмоциялар және жасушалар мен тіндердегі өзгерістер саласында болады.
Егер сіз лептиннің жоғары деңгейіне қарамастан артық тамақтануды жалғастыра берсеңіз, онда ағза оған рецепторларды жасуша мембранасынан «жасырады». Бұл механизмді сөйлескісі келмейтін абоненттен тұрақты қоңырауларды естімеу үшін үнсіз режимге қойылған мазаңызды алатын қоңырау шалған телефонмен салыстыруға болады.
Ал содан кейін шырғалаң шеңбер қалыптасады — адам онан сайын көп тамақ жейді, майлы тін оның көп екенін білдіреді, бірақ сигнал жетпейді және адам аштықты сезіне бере отырып, тамақтануды жалғастырады.
Май жасушалары лептин қанықтыру гормонын шығарады. Олардың саны неғұрлым көп болса, бұл гормонның деңгейі соғұрлым жоғары болады, бұл біздің ағзамызға тамақ қажет емес, біз тойғанымызды білдіреді.
Алайда, көбінесе артық тамақтану проблемалары физиологиялық «қалыпты» аштық саласында ғана емес, сонымен қатар психология, эмоциялар және жасушалар мен тіндердегі өзгерістер саласында болады.
Егер сіз лептиннің жоғары деңгейіне қарамастан артық тамақтануды жалғастыра берсеңіз, онда ағза оған рецепторларды жасуша мембранасынан «жасырады». Бұл механизмді сөйлескісі келмейтін абоненттен тұрақты қоңырауларды естімеу үшін үнсіз режимге қойылған мазаңызды алатын қоңырау шалған телефонмен салыстыруға болады.
Ал содан кейін шырғалаң шеңбер қалыптасады — адам онан сайын көп тамақ жейді, майлы тін оның көп екенін білдіреді, бірақ сигнал жетпейді және адам аштықты сезіне бере отырып, тамақтануды жалғастырады.
Өзіңізге қалай жеңіп шығуға көмектесуге болады?
Арықтау ерік-жігердің болмауына байланысты емес, физиология мен гормондық фонның ерекшеліктеріне байланысты қиын болуы
мүмкін екенін қабылдау.
Калория тапшылығын ұзақ және жайлы ұстау үшін аралас терапияда арықтауға арналған препараттарды қолдануға болады. Ең жұмсақ нұсқалардың бірі – глюкагон тәрізді пептид-1 (ГТП-1) рецепторларының агонисті болып табылатын семаглутид негізіндегі дәрілерді егу. Бұл гормон адам ағзасында асқазан мен ішекте тамақ сезінгенде пайда болады және толықтық сезімін береді.
Семаглутид адамға ұзақ уақыт қанықтылықты сезініп, азапты аштық сезімінсіз тұтынылатын тағам мөлшерін азайтуға көмектеседі. Осының арқасында сау және аз калориялы рационға өту процесі ыңғайлырақ, ал салмақ жоғалту тиімдірек және жылдам болады.
Калория тапшылығын ұзақ және жайлы ұстау үшін аралас терапияда арықтауға арналған препараттарды қолдануға болады. Ең жұмсақ нұсқалардың бірі – глюкагон тәрізді пептид-1 (ГТП-1) рецепторларының агонисті болып табылатын семаглутид негізіндегі дәрілерді егу. Бұл гормон адам ағзасында асқазан мен ішекте тамақ сезінгенде пайда болады және толықтық сезімін береді.
Семаглутид адамға ұзақ уақыт қанықтылықты сезініп, азапты аштық сезімінсіз тұтынылатын тағам мөлшерін азайтуға көмектеседі. Осының арқасында сау және аз калориялы рационға өту процесі ыңғайлырақ, ал салмақ жоғалту тиімдірек және жылдам болады.
Висцеральды іштің пайда болуына қандай факторлар әкелуі мүмкін?
1
Жынысы
Бел аймағындағы артық майдың қыртыстары ерлерге тән, ал әйелдерде «алмұрт» типіндегі семіздік жиі кездеседі: май жамбас
пен бөкселерде жиналады.
2
Ағзадағы майдың жалпы проценті
Егер сіздің дене салмағыңыздың индексі (ДСИ) 25-тен жоғары болса, онда бұл сіздің артық салмағыңыз бар екенін және іш
аймағында майдың жиналу мүмкіндігі жоғары екенін көрсетуі мүмкін. Бұл әдіс салыстырмалы, өйткені ол денебітімнің
ерекшеліктерін ескермейді – мысалы, бұлшықет тінінің пайызы көп спорттық адамда да ДСИ 25-тен көп болуы мүмкін.
Майдың жалпы мөлшерін пайызбен және килограмммен дәл анықтауға биоимпедансометрия, ал висцеральды майдың пайызын — МРТ
немесе КТ зерттеулері көмектеседі. Жақында танымал болған «ақылды» таразылардың жұмысы да биоимпедансометрия
әдістемесіне негізделген, бірақ қазіргі кездегі зерттеулер оларды бағалаудағы қателік 34 % дейін жетуі мүмкін екенін
көрсетеді.3
3
Жасы
Етеккір үзілісінен кейінгі еркектердегі тестостерон деңгейінің төмендеуі және әйелдердегі әйел жыныстық гормондарының –
эстрогендердің деңгейі белге қосымша килограммдардың жиналуына себеп болады, ал адипоциттердің өздері қабыну факторларын
көбірек өндіре бастайды, бұл созылмалы аурулардың қаупін арттырады.
4
Күйзеліс
Ұзақ мерзімді күйзеліс қандағы кортизол деңгейін жоғарылатып қана қоймай, сонымен қатар миымызды Y нейропептидін
(энергия шығынын азайтатын және майдың жиналуын белсендіретін зат) синтездеуге итермелейді. Кортизолға висцеральды май
жасушалары ең сезімтал екенін ескере отырып, мазасыздық жағдайында артық салмақ ең алдымен іште жиналатыны таңқаларлық
емес.
Оған қоса, Y нейропептиді — адипоциттер шығаратын қанықтыру гормонының, лептиннің антагонисті. Майлы тіннің артық болуына қарамастан, адам жеңіп шығуы өте қиын қатты аштықты сезіне береді.
Оған қоса, Y нейропептиді — адипоциттер шығаратын қанықтыру гормонының, лептиннің антагонисті. Майлы тіннің артық болуына қарамастан, адам жеңіп шығуы өте қиын қатты аштықты сезіне береді.
5
Генетика
TBX15, HOXC13, RSPO3, CPEB4 және LRP5 гендерінің белгілі бір нұсқалары іш аймағында майдың артық жиналуын тудыруы
мүмкін.4
Өкінішке қарай, біз осы себептердің кейбіріне әсер ете алмаймыз. Алайда, бұл ештеңе істеуге болмайды дегенді білдірмейді.
Өкінішке қарай, біз осы себептердің кейбіріне әсер ете алмаймыз. Алайда, бұл ештеңе істеуге болмайды дегенді білдірмейді.
Неліктен іштің болуы қауіпті деп санайды?
1
Метаболикалық синдром және II типті қант диабеті
Тері астындағы майға қарағанда көп мөлшерде висцеральды май инсулинге төзімділіктің (инсулинге сезімталдықтың
әлсіреуінің) дамуында шешуші рөл атқаратын белгілі бір затты – ретинолды байланыстыратын ақуыз 4 (RBP4) шығарады.
Нәтижесінде бұл II типті қант диабетінің дамуына әкеледі.
2
Жүректің ишемиялық ауруы
Висцеральды май эстроген метаболизміне және иммундық жүйемізді тітіркендіретін және белсендіретін көптеген заттардың
синтезіне қатысатын эндокриндік орган ретінде жұмыс істейді. Дамып келе жатқан жүйелік қабыну жүрек тамырларының
атеросклерозын тудырады, бұл жүрек-тамыр жүйесі ауруларының дамуына әкеледі.
3
Бауырдың зақымдануы
Абдоминальды семіздік кезінде дамитын инсулинге төзімділік тағамнан келетін глюкоза мен май қышқылдарының артық мөлшерін
кәдеге жаратуды қиындатады және бауырдың функциялық жасушаларының біртіндеп өлуіне және олардың майлы және дәнекер
тінімен алмастырылуына әкеледі.
4
Онкологиялық аурулар
Адипоциттер майлы тіннің жасушалары шығаратын қабынуды күшейтетін заттардың көп мөлшері артық салмағы бар адамдарда
эндометрийдің қатерлі ісігі, сүт безі қатерлі ісігі, колоректальды қатерлі ісік, ұйқы безі мен өңеш қатерлі ісігі,
сондай-ақ карцинома қаупін арттырады.
Қорытынды
Семіздік эпидемиясы пандемия ауқымына ие болғанымен, белдегі қосымша сантиметрден арылуға және онымен ілесетін
тәуекелдерді азайтуға көмектесетін салмақты бақылаудың тиімді әдістері бар. Егер сіз рационды өз бетіңізше шектеуге бір
емес рет сәтсіз әрекет жасасаңыз, онда мәселе сізде де, ерік-жігердің жетіспеушілігінде де емес, сіздің ағзаңызға
биохимиялық теңгерімді ығыстыру және өзіңізге сұңғақтыққа әкелетін жаңа пайдалы рационға үйренуге уақыт беру үшін
бастапқы кезеңде көмек қажет.
Источники
Салмақты жоғалту туралы қосымша мақалаларды оқыңыз